Кожны шчучынец не раз любаваўся прыгожым будынкам клуба, што па вуліцы Астроўскага. Ён знаходзіцца каля возера і з'яўляецца адной з мясцовых славутасцей. У Беларусі гэтая пабудова вядома як помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння. 

Доўгі час лічылася, што гісторыя Шчучынскага палацу добра вядома. Але ў 1993 годзе ў польскай гістарычнай літаратуры з'явіліся новыя дадзеныя пра шчучынскі палац, якія значна пашыраюць нашы веды аб ім. Гэтая інфармацыя зыходзіць ад дзяцей апошняй уладальніцы Шчучына княгіні Марыі Друцк-Любецкай (1868-1939). Яе сын Ян і дачка Яніна Друцк-Любецкія зараз жывуць у Нью-Йорку і прадставілі польскім навукоўцам новыя звесткі аб Шчучынскім палацу, зрэшты не толькі аб ім. 

Ва ўсёй даступнай літаратуры, прысвечанай Шчучынскаму палацу, указваецца, што ён быў пабудаваны ў другой палове XVIII стагоддзя архітэктарам дэ Фленерсам у парку садавода Ст. Юндзіла. Належаў палац падскарбію літоўскаму Шчуку. 

Гэта адначасова і так, і не так. 

Па-першае, падскарбі літоўскі Шчука ўвогуле міфічная фігура. Апошні з роду Шчукаў памёр у 1725 годзе і не мог жыць у другой палове XVIII стагоддзя. Да таго ж ніколі ніводны Шчука не займаў пасады падскарбія літоўскага. Каб упэўніцца ў гэтым дастаткова паглядзець любы генеалагічны даведнік ці энцыклапедыю XIX стагоддзя. 

Па-другое, сучасны палац пабудаваны значна пазней, у канцы XIX стагоддзя. На месцы захаваўшагася да сённяшняга дня палацу ў другой палове XVIII стагоддзя стаяў яго папярэднік. Гэта быў палац Сцыпіёнаў, якія валодалі Шчучынам у XVIII стагоддзі. 3 1742 года Сцыпіёны вялі ў мястэчку вялікае будаўніцтва. Акрамя палацу яны пабудавалі шпіталь, прыют, калегіум піяраў, шэраг адміністрацыйных і гаспадарчых пабудоў. Рэшткі іх можна было бачыць яшчэ ў 1939 годзе. Але да сённяшняга дня невядома, як выглядаў палац і іншыя пабудовы Сцыпіёнаў. 

 Гарады, як і людзі, маюць свае адметныя асаблівасці, свае, толькі ім 
уласцівыя рысы. А таксама сваё мінулае, сваю гісторыю. 
Ідучы, напрыклад, па вуліцах г. Шчучына, нельга не залюбавацца яго прыгажосцю. Высокія будынкі шматпавярховых жылых дамоў вельмі ўдала спалучаюцца тут з утульнымі, па гаспадарску дагледжанымі сядзібамі прыватнага сектара. Параўнальна нядаўна ў горадзе з'явіліся арыгінальны Палац культуры, стадыён, некалькі шматпавярховых жылых пабудоў. 

Знешне Шчучын уяуляе сабой вельмі малады горад. Гэта так і не так, бо хаця горад мае даволі шаноўны «узрост», яго імклівы росквіт пачаўся адносна нядаўна. 

У пачатку XIX стагоддзя Шчучын уяўляў сабой толькі дробнае мястэчка. У 1833 годзе ў ім было ўсяго 40 дамоў і жыло крыху больш 300 чалавек. Цікава параўнаць Шчучын таго часу з іншымі населенымі пунктамі, якія зараз ўваходзяць у склад раёна. Так, ў 1861 годзе ў Шчучыне жыло 575 чалавек, у Васілішках — 1859, у Астрыне — 970, у Ражанцы — 883. у Жалудку — 581. 

Невядома, колькі б яшчэ часу Шчучын.эаставаўся дробным мястэчкам, калі б не адмена ў 1861 годзе прыгоннага ладу. Атрымаўшы вольнасць, тысячы навакольных сялян павезлі на рынкі бліжэйшых мястэчкаў сваю прадукцыю. Шчучын атрымаў шанц прыспешыць сваё развіццё. І ён яго скарыстаў. За пяць гадоў тутэйшае насельніцтва вырасла амаль у два разы. . 

Галоўнай прычынай хуткага росту Шчучына было яго добрае геаграфічнае становішча. Ён знаходзіўся на скрыжаванні буйных шляхоў, амаль у цэнтры сучаснай Гродзенскай вобласці. Гэта спрыяла развіццю мясцовага гандлю. 

 Щучинский район образован 15 января 1940 года в составе Барановичской области. С 20 сентября 1944 года переподчинён Гродненской. Общая площадь составляет 1,9 тыс. квадратных километров или 7,6% от общей площади Гродненской области. Из полезных ископаемых имеется известь, песок, торф, глина. По территории района протекает крупная река Неман, 48 малых рек и 96 ручьев. Протяженность речной системы 861,3 км, Построен 21 искусственный пруд площадью зеркала 424 га. Озера (Берштовское, Долгое, Зубровское, и др.). 

В районе 4 лесничества: Скидельское - 4006 га, Лидское - 17140 га, Дятловское - 12 га, Щучинское - 50146 га. Общая площадь гослесфонда - 71304 га. По составу пород: хвойные - 42430 га, твердолиственные-2273 га, мягколиственные-17589г а. 

Административный центр района город Щучин. Первое упоминание о нем зафиксировано в Литовской метрике под 1537 годом. Статус городского поселка Щучин получил в октябре 1940 года, города - в 1962 году. 

Численность населения составляет 54,4 тыс. человек. По переписи 1999 года белорусы составляют 41,1% от всего населения, поляки - 50,5%, русские - 6,5%. В небольшом количестве на территории района проживают также украинцы, литовцы, татары и лица других национальностей. Средняя плотность населения составляет 29,3 человека на 1 кв. км. В возрасте до 29 лет проживает 17507 человек. По состоянию на 1 января 2006 года в районе числится 19708 получателей пенсий и пособий, из них получают "трудовые" пенсии 18914 человек. Старше 100 лет - 11 человек, инвалидов - 3592 человек 

В административно-территориальных отношениях район включает два посёлка городского типа - Желудок и Астрина, 13 сельсоветов, 435 сельских населенных пунктов. 

 В конце XVIII в. на территории Беларуси, последовательно включаемой в состав Российской империи в результате разделов I Речи Посполитой, происходили определенные перемены в системе образования. Они были продиктованы конкретными потребностями развития общества, стремлением части прогрессивных кругов шляхты, чиновничества, нарождающейся буржуазии ликвидировать очевидную отсталость страны, в том числе в области образования, науки, культуры. 

Одной из мер в этом направлении явилось запрещение монополии католической церкви в системе обучения и воспитания молодежи. В 1773 г. орден иезуитов, который по сути дела воплощал собой диктат церкви в области образования, был официально запрещен в Речи Посполитой. Тем не менее, католическая иерархия в духе известного принципа — "уходя остаюсь" — предприняла усилия, чтобы сохранить своё влияние, особенно в вопросах школьного дела. Одним из средств этого явилась деятельность ордена пияров в конце XVIII в. на территории Беларуси и Литвы. 

Католический монашествующий орден пияров был приглашен королём Владиславом IV и в 1642 г. прибыл в Варшаву. Однако до начала 70-х г.г. XVIII в. немногочисленные резиденции пияров не могли оспаривать у иезуитов их подавляющего господства в деле образования. 

В начале 70-х гг., после запрета "Общества Иисуса", пияры получили возможность проникнуть на территорию Беларуси и Литвы и перехватить из рук иезуитов монополию на воспитание и обучение школьной молодежи. 

К 1786 г. структура ордена насчитывала 24 резиденции и коллегии, которые были объединены в т. н. "Литовскую провинцию" и в этом смысле повторяла традиционную систему управления иезуитов. Следует добавить, что значительная часть учебных заведений начального и 

 ТРЭБА адзначыць, што гістарычнае мінулае Шчучыма, як наогул, усёй нашай Шчучыншчыны, вывучана вельмі слаба. І хоць ў апошнія гады ў розных даведніках, зборніках дакумемтаў (матэрыялаў, энцыклапедычных слоўніках, мемуарнай літаратуры, і нават у сур'ёзных манаграфічных выданнях можна знайсці крупінкі цікавага пра наш край, усё ж яны не даюць цэласнай карціны яго гістарычнага развіцця. Так што выучэнне гісторыі Шчучына і Шчучымшчыны — наперадзе. I, мабыць, яшчэ не адзін архіўны дакумент ляжыць у сховішчы, пакрыты тоўстым пластом пылу, і чакае свайго дапытлівага і ўдумлінага даследчыка. 

Калі ўзнік горад Шчучын — дакладна невядома. Але археалагічныя раскопкі на тэрыторыі Шчучыншчыны сведчаць, што людзі тут жылі яшчэ ў камемным стагоддзі. Магчыма, на месцы аднаго са старажытных паселішчаў і ўзнік сучасны Шчучын. У пісьмовых крыніцах ен упамінаецца як мястэчка з сярэдзіны 16 стагоддзя. 

Так, напрыклад, у Літоўскай метрыцы (зборы дакументаў Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага), мы знаходзім запіс аб тым, што нейкі мешчанім Станіслаў Альшэўскі пераехаў у 1537 годзе з мястэчка Шчучын ва ўладанне каралевы Боны мястэчка Масты. 1537 год, такім чынам, лічыцца першым пісьмовым упамінаннем аб Шчучыне.

 ПЕРШАЕ ўпамінанне аб Шчучыне адносіцца да канца XV стагоддзя. Дакладная дата заснавання не ўстаноўлена. Але вядома, што заснаваны ён магнатамі Радзівіламі, а пазней стаў уласнасцю князёў Друцка—Лябецкіх і ўжо ў XVI стагоддзі быў мястэчкам.

У тыя далекія часы і пазней у Шчучыне развіваліся такія рамёслы, як швейнае, рымарскае, выраб шлейнай вупражы, сёдлаў.

Характарыстыку мястэчку дае энцыклапедычны слоўнік, выдання 1904 года: «Шчучын — мястэчка Віленскай губерні Лідскага павету ў 48 вярстах ад павятовага горада. Жыхароў 1692, дзве праваслаўных царквы, каталіцкая царква, тры яўрэйскія малітоўныя дамы, два вучылішчы, 40 крам, штотыдневыя базары, паштовае аддзяленне».

3 верасня 1939 года Шчучын — цэнтр раёна, з 31 жніўня 1962 года — горад. 
Да пачатку мінулага стагоддзя мястэчка ў сваёй цэнтральнай частцы склалася ў рэгулярную сістэму восевай кампазіцыі. Трэба адзначыць удалае размяіцчэнне абодух культавых будынкаў ў плане горада. Узведзеныя на броўцы рэльефа, якая рэзка паніжаецца да поймы ракі і сажалкі, яны нібы адкрываюць панараму горада пры ўездзе з боку Гродна.

Акрамя таго, стваралася візуальная сувязь паміж касцёлам, царквой і княскім палацам, рззмешчаным на правым беразе р. Тур'і. Але гэтая сувязь была парушана, калі на ўзгорку, каля царквы быў узведзен будынак рэстарана «Шчучын», які, дарэчы, ніякай архітэктурнай каштоўнасці не мае.

Важнае месца ў планіроўцы Шчучына належыць вадаему. Нягледзячы на невялікі размер, ён знаходзячыся ў абрамленні пакуль яшчэ да канца не знішчаных дрэў, стварае своеасаблівы ландшафт, які ўзаемадзейнічае з архі-тэктурнымі помнікамі горада.

 На нашай роднай Беларусі вельмі шмат адметных мясцін, знакамітых сваёй гістарычнай і культурнай спадчынай. Гэта і наднёманская Гародня, і слаўная Полацкая зямля, і старажытны Навагрудак, і славуты Мінск, і многія іншыя цэнтры станаўлення і развіцця беларускага народа. Значнае месца сярод іх займае і Шчучыншчына — край многавекавой багацейшай гісторыі.

Важнай падзеяй у жыцці нашага краю з'яўляецца ўтварэнне 15 студзеня 1940 года Шчучынскага раёна. Тэрыторыя яго знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Гродзенскай вобласці, мяжуе на поўначы з Літвой, на захадзе з Гродзенскім, на ўсходзе і поўдні з Воранаўскім, Лідскім, Дзятлаўскім і Мастоўскімі раёнамі.

Большая частка Шчучынскага раёна размешчана ў межах Лідскай раўніны, утворанай марэннымі адкладамі старажытнага ледавіка. Паверхня плоскахвалістая з добра выяўленым мікрарэльефам у выглядзе паніжэнняў і невялікіх павышэнняў. Пераважаюць вышыні 140-160 метраў над узроўнем мора. Карысныя выкапні складаюць пераважна будаўнічыя матэрыялы — тры радовішчы мелу, чатыры — цагельнай сыравіны, шэсць радовішчаў пясчана-жвіравога матэрыялу, торф і гліна. У раёне магчыма выяўленне баксітаў.

Месцазнаходжанне Беларусі ў лясной зоне вызначае асноўны тып расліннасці — лясы, якія яшчэ 2,5-2 стагоддзі назад пакрывалі амаль усю яе тэрыторыю. Цяпер трэцяя частка Шчучынскага раёна пакрыта лясамі (32%), кустарнікамі, сустракаюцца забалочаныя мясціны. Пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі занята каля 53,8% тэрыторыі раёна. Найбольш распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя (47,8%), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (23,6%), дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (18,4%) глебы.

Автор: Карлюкевич Алесь  

Приехав в Щучин, ищу то футбольное поле, где начинал играть Александр Бокий. Двукратный чемпион Советского Союза, он оставил память о себе у многих фанатов. Кто знает, может быть, и другие малыши вырвутся из этого провинциального, с уходом в начале 90-х годов воинских частей как будто мельчающего на глазах, городка в большой спорт, на большие стадионы... 

...Почему–то так складывалось, что, часто заглядывая на Гродненщину, даже путешествуя по два–три дня где–то неподалеку от Щучина, объезжал город стороной. И делал это без всякого умысла. Такими оказывались дорожные маршруты. К тому же электричкой и даже поездом сюда не добраться. Ближайшая железнодорожная станция — Рожанка — за семь километров в стороне. Но понимаю душой и сердцем, что и в Щучине, его внешней неброскости сокрыто немало тайн и разного рода историй. Потому недавно не выдержал и уже умышленно заглянул в Щучин. Из Минска на Лиду, затем дальше, на Гродно. Современный Щучин расположен у автомагистрали. Фактически на дороге... 

Щучин - один из древнейших городов Беларуси. Он возник в 15 веке, когда земли Беларуси входили в состав Великого Княжества Литовского. 

Средневековье и Новое время 

Первое упоминание о Щучине в письменном источнике относится к 1487 году, но принят пока за основу 1537 год, когда Щучин упоминается в одной из актовых книг Литовской метрики, хранящейся в госархиве Литвы. Документ свидетельствует о том, что мещанин Станислав Ольшанский, проживавший в Щучине, переехал в Мосты, принадлежавшие в тот момент королеве Боне. Из документа вытекает, что Щучин в этот момент превратился в местечко частновладельческого типа. Владели им попеременно Радзивиллы, затем Сципионы,Друцкия-Любецкие. В 15-18 вв. Щучин входил в состав Лидского повета Виленского воеводства. Название города происходит от фамилии Щуки. Щучин принадлежал к средним по численности населения местечкам частновладельческого типа. Радзивилы, которым принадлежал Щучин, главное внимание уделяли развитию сельского хозяйства, ремесла, торговле.В 18 веке Щучин перешел во владение надворного маршала Литовского княжества Сципио де Кампо.